Het formaat, de kleurenpracht van de illustraties en natuurlijk de titel van deze uitgave doen onmiddellijk denken aan het magnifieke prentenboek ‘De kattenwandeling’ van Sara Lundberg (zie Lees-Wijzer: https://www.lees-wijzer.be/boeken/de-kattenwandeling/). Ook in dit verhaal gaat de hoofdfiguur op stap met een kat en ook hier leidt dit tot een bijzondere ervaring. Maar daar houdt elke vergelijking ongeveer op. De kat in dit verhaal is niet zomaar een kat. Maar, zoals de titel aangeeft: een ‘kattengeest’. Samen met andere geesten is de reuzegrote, maar lief uitziende kattengeest uit het niets opgedoken in een anonieme grootstad. Dit laatste geaccentueerd door de overwegend blauwgrijze, ijskoude kleuren. Meteen zitten we in een vreemd aandoende, wat unheimliche sfeer. De ‘geesten’ zijn buitenproportionele, witte, schimachtige, dierlijke figuren: duiven, een konijn, … De kattengeest blijkt de weg kwijt te zijn. Anna, een jong meisje, wil hem naar huis brengen. Dat is moeilijker dan aanvankelijk gedacht. Een muisje, ook weer een geest, gaat hen de weg wijzen. Na een slopende tocht door de anonieme, kille stad, begint de kat te spinnen. De kat heeft duidelijk zijn bestemming gevonden: een al even ‘geestelijke’, bijna onstoffelijke, witte boom. De kat klimt in de boom, wordt kleiner en kleiner en verdwijnt samen met de boom. Alleen nog wat sneeuwvlokjes achterlatend. De spaarzame teksten op elke dubbelpagina geven wat richting aan het verhaal, maar meer ook niet. Op de laatste pagina lezen we dat Anna, de hoofdfiguur, ‘blij was dat ze nu de weg wist’.
Wat te denken van dit magisch-realistisch, sprookjesachtig verhaal? Het boek laat zich niet makkelijk rationeel samenvatten en is wellicht voor velerlei interpretaties vatbaar. Dit lijkt me ook net de kracht ervan te zijn. De sobere bewoordingen, mijns inziens een pluspunt, dragen hiertoe bij. ‘De kattengeest’ werkte in ieder geval diep in op mijn gemoed, net zoals een intense droom dat doet. Dat doet het vast ook op elke kinderziel. De prachtige illustraties in kleurpotlood en pastel beklijven en brengen je in een meditatieve stemming.
Toch enige duiding wil ik hier brengen, of althans een poging daartoe. Iets dwingender dus dan de auteur dat doet. Elke mythe met een held als hoofdfiguur volgt een bepaald stramien, zo leerde Joseph Campbell ons in zijn hoofdwerk Held met de duizend gezichten. Een held waagt zich vanuit de alledaagse wereld in een gebied van bovennatuurlijke wonderen. Hij of zij komt terug van dit mysterieuze avontuur met de macht om de medemensen zegeningen te schenken…Joseph Campbell sprak ook van ‘bliss’, gelukzaligheid of blijheid als vrucht van zo een queeste. De witte boom is het meest bovennatuurlijke element in het verhaal van de kattengeest. Brengt wijsheid uit alle tradities niet dezelfde boodschap? De held of heldin bestijgt een jakobsladder naar de hemel, een levensboom die tot de hoogste sferen reikt, of een berg met een onzichtbare top. Het pad naar gelukzaligheid blijkt een projectie te zijn waarmee we versmelten en die we weer moeten achterlaten. De weg wordt zo het doel. Daarbij gaat het niet om onszelf, maar om een ziel of geest die we naar zijn ware bestemming moeten voeren. Tijdens de zoektocht worden we met ons onbewuste geconfronteerd, met de aspecten van ons wezen waar we voordien geen weet van hadden: ‘…ze kwamen in een gedeelte van de stad waar Anna nooit eerder was geweest’. Die ziel of geest is niet door iedereen waarneembaar in deze onverschillige wereld, Anna zag hem ‘vanuit haar ooghoeken’: Toch is die ziel of geest bigger than life, de spreekwoordelijke olifant in de kamer waar we steeds overheen kijken. Verblindend wit oplichtend, maar onopgemerkt door de menselijke figuren in ‘De kattengeest’, die voorovergebogen of diep weggedoken onder hun paraplu zich door de regen spoeden.
Symboliek te over dus. Of Joost Oosterwijk het zo allemaal bedoeld heeft, doet er eigenlijk niet toe. Feit is dat zijn debuut veelbelovend is en alvast een opmerkelijk boek heeft opgeleverd. Snel voorlezen voor het slapengaan, lukt wellicht niet. Daarvoor zal het verhaal te veel vragen oproepen bij de jonge luisteraar. Maar voor wie er gevoelig voor is, biedt De kattengeest – ondanks de strakke soberheid – vast veel vertelstof. Wie een ‘spirituele’ uitleg te ver gezocht vindt, zal toch getroffen worden door de zeer mooie, paginavullende tekeningen en de aparte sfeer van het boek.
Dirk Tavernier
Een woordje over de auteur – Joost Oosterwijk groeide op in Drenthe en woonde in Nederland, Spanje en Qatar. Nu woont hij samen met zijn vrouw en twee dochters in Brussel. Na een loopbaan als architect en lichtontwerper wijdde hij zich aan illustratiewerk. In juli 2022 won hij de internationale illustratiewedstrijd “Picture This!” Op zijn website https://joosterwijk.nl is meer fraai werk van hem te zien.
Lees- of voorleestip: de tekst loopt aanvankelijk niet helemaal synchroon met de illustraties. Zo is er op de eerste pagina sprake van ‘geesten die plotseling in de stad verschenen’. Enkele pagina’s lang is er echter alleen de kattengeest te zien. Dat blijft eigenlijk zo doorheen het hele boek, met uitzondering van het muisje en nog ergens een haast onzichtbaar konijn. Blader daarom eerst even terug naar de binnenkant van de voorflap, daar zie je alvast drie ‘duivengeesten’.