‘Onvergetelijke’. Het woord is met een accolade toegevoegd aan de titel, waardoor het extra opvalt. Het verhaal van Reinaert de Vos is onvergetelijk. Het dateert uit de middeleeuwen (midden dertiende eeuw) maar blijft mensen door de eeuwen heen aanspreken.
In hun ‘hervertelling’ hanteren Marianne van Donkelaar & Martine van Rooijen net als in het origineel een versvorm op rijm, al vervangen ze het gepaard rijm (aabb) door gebroken rijm (abcb) dat meer vrijheid biedt. Dat is een waagstuk, maar de bewerkers zijn dan ook niet aan hun proefstuk toe (ze bewerkten eerder al samen klassieke fabels). En het dient gezegd: hun bewerking dwingt bewondering af. De versregels vloeien ritmisch en de rijmen klinken (op een paar uitzonderingen na) heel natuurlijk. Sterker, ze klinken doorgaans zo vanzelfsprekend dat ze het verhaal mee vaart geven. Vanaf het begin neemt het ritme je op sleeptouw:
Het was Pinksteren. De bomen
en de struiken waren groen.
In het bos van koning Nobel
was vandaag een boel te doen.
Tegelijk vereenvoudigen én actualiseren ze de taal:
‘Zei je goud?’ vroeg Nobel happig.
‘Vos, hoe kom je aan die schat?’
‘Nou, dat is een lastig puntje,
want die schat heb ik gejat.
Ze frissen de taal niet alleen op, maar verlevendigen die ook met extra klank- en woordspel in meerduidige woorden en uitdrukkingen als ‘ongelikte beer’, ‘goudeerlijk’, ‘angsthaas’ of ‘het hazenpad kiezen’.
Inhoudelijk bewaren de bewerkers de grote lijn van het verhaal, die meteen duidelijk wordt in de titels van de hoofdstukken, van ‘Koning Nobel houdt een Hofdag’ over ‘Bruun krijgt een pak slaag’ en ‘Reinaert bedenkt een list om zijn leven te redden’ tot ‘Firapeel komt met een oplossing.’ Die onderverdeling in hoofdstukken met titels is toegevoegd, de bewerkers schrapten ook de proloog en voegden aan het eind ook een strofe toe, die het ‘onvergetelijke’ uit de titel nog eens extra in de verf zet:
En de vos? Die nam de benen.
Zo ontkwam hij aan de strop.
Maar pas op, toch duikt hij altijd
onverwacht weer ergens op!
Deze hervertelling krijgt extra glans door de illustraties van Wendy Panders. Op de cover gebeurt dat ook letterlijk in de met goudverf gedrukte gotische R waar de sluwe vos op zit. Die lijkt weggeplukt uit een middeleeuws manuscript. Binnenin nemen de illustraties de bovenste helft van de pagina’s in. Ze brengen trouw het verhaal van Reinaert in beeld, maar voegen daar tal van extraatjes aan toe die een glimlach ontlokken en waar je op de duur echt naar gaat zoeken. Op de eerste prent al ontdek je de vos in ‘zijn’ hol onder een boom met een bordje waarop KONIJN doorstreept is en vervangen door VOS. Naast hem ligt een paar konijnensloffen. Als Grimbeert de Das voor de koning staat, houdt hij het wetboek ondersteboven. Reinaerts bekentenis dat hij met Isengrims vrouw Hersint naar bed is gegaan, wordt verbeeld in een prentje waar de twee onder een deken liggen, poten tegeneen, staarten over elkaar en twee hartjes in tekstballonnetjes. Maar het meest veelzeggend zijn de gezichten van de dieren, die spreken boekdelen. Kijk maar naar Reinaerts tronie wanneer die met Grimbeert naar het hof gaat: hij kijkt triomfantelijk of arrogant, maar allerminst bang.
Deze hervertelling van misschien wel de grootste klassiekers uit onze middeleeuwse literatuur draagt terecht ‘onvegetelijke’ in de titel dankzij de spitse rijmvorm en de geslepen illustraties.
Jan Van Coillie