In tijden van toenemend oorlogsgeweld en dreigende oorlogsretoriek is Yorick Goldewijks Albatros een opmerkelijke waarschuwing.
Abel groeit op in een verdeelde maatschappij waarin Noord en Zuid oorlogszuchtig tegenover mekaar staan. Maar op een dag lijken de wapens te zwijgen en niet alleen de wapens maar ook de hele mensheid. Abels moeder blijkt in een hert te zijn veranderd en zijn vader in een hond. Niet alleen zijn ouders zijn dieren geworden, maar ook iedereen om hem heen. Aanvankelijk kunnen zijn dierenouders nog praten, maar dat duurt niet lang. Die transformatie in dieren is een waagstuk voor een auteur en aanvankelijk had ik moeite om erin te geloven. Die passage had Goldewijk intenser en diepgaander mogen uitwerken. Gelukkig verschuift de focus van het verhaal en komt de verandering van mensen in dieren meer op de achtergrond.
De laatste raad van zijn moeder indachtig gaat Abel op zoek naar nog iemand die mens gebleven is. In het vijandige Noorden ontmoet hij het meisje Kat, maar dat lijkt een fiasco te worden. Ze gedraagt zich onaardig, ja zelfs hatelijk en cynisch. Ze lijkt hem met haar blik te doorboren, waardoor hij haar ‘Laseroog’ noemt. Toch zijn ze op mekaar aangewezen, ze besluiten samen naar een stad aan zee te trekken in de hoop daar nog mensen te vinden. Ze sluiten een pact waarin ze afspreken mekaar in nood te helpen maar verder mekaar met rust te laten. De hoofdmoot van het verhaal beschrijft de tocht van Abel en Kat, een tocht vol botsingen met mekaar maar ook van toenadering. Hun meningsverschillen en ruzies hebben vaak te maken met de vijandigheid tussen Noord en Zuid, waardoor ze de lezers aan het denken kunnen zetten over de zinloosheid van oorlog en geweld, maar ook over terrorisme, schuld en spijt. Hier ligt Goldewijks sterkte: Abels gevoelens en gedachten én verandering die hij doormaakt, weet hij geloofwaardig én beklijvend te verwoorden. Uiteindelijk leidt die verandering tot een toenadering met Kat, knap samengebald in een eenvoudige dialoog, waarin Abel en Kat even het standpunt van de ander innemen.
De beschrijving van de tocht van Kat en Abel wordt af en toe onderbroken door een bladzijde over een derde, mysterieus personage Ella, dat de twee lijkt te volgen en te bespioneren. Uiteindelijk blijkt die Ella een vrouwelijke God te zijn, die de aarde met mensen, dieren en planten geschapen heeft. Teleurgesteld in de oorlogs- en vernielzuchtige mensheid, heeft ze de mensen in dieren veranderd, immers ‘Jullie zijn jezelf boven de natuur gaan plaatsen.’ Abel en Kat zijn de laatste mensen en hen verandert ze in albatrossen. Tegelijk droomt Ella van een nieuwe soort, die niet gebukt gaat onder oncontroleerbare emoties. In het laatste deel van het boek bezoekt die nieuwe soort, de diomedi, de aarde. De verhaallijn rond Ella en de diomedi heeft iets te veel van een kunstgreep, al doen sommige uitspraken je wel nadenken over wat positief menselijk is, zoals muziek, verbeeldingskracht en liefde. ‘want mensen zijn misschien afschuwelijk, maar ook fantastisch’, zoals Kat stelt. Een sterk verhaalelement is de figuur van Nos, een diomedi die toch gedreven wordt door een emotie, met name nieuwgierigheid, en die met medeweten van Ella en tegen alle regels in het kistje met de brieven van Abel en Kat meeneemt., waardoor ook het ‘ideaal’ van een gevoelloze mensheid op de helling komt te staan. De brieven van Abel en Kat, met krachtige passages over liefde en haat, sluiten het verhaal af.
Albatros is geen eenvoudige lectuur, al is het maar omdat je zowel bij begin als einde je ongeloof opzij moet zetten en omwille van het pessimistische mensbeeld. Maar het is wel een verhaal dat indringende vragen stelt en je aan het denken zet over de toekomst van onze planeet, over de zinloosheid van oorlogsretoriek, over de boosheid én goedheid van mensen en over menselijk en dierlijk gedrag. Jawel, als je je door het verhaal laat meenemen, word je een albatros die op vleugels van verbeelding op de falende mensheid neerkijkt.
Jan Van Coillie