Inge Umans mag je gerust de peetmoeder van de kamishibai in Vlaanderen noemen. Al jarenlang geeft ze voorstellingen met en workshops over dit Japanse verteltheater. In 2017 gaf ze voor het eerst haar handleiding uit om aan de slag te gaan met kamishibai. Nu is er deze tweede, herwerkte editie.
Ze opent haar boek met een stukje over de ‘magische kracht’ van kamishibai. Wie er ooit mee gewerkt heeft, kent die magie die de kleine luisteraars en kijkers als het ware in het minitheatertje zuigt. Voor wie het nog niet kent. Kamishibai werkt met een klein (meestal opvouwbaar, poppenkastformaat) theatertje, waar je vertelplaten in en uit schuift, terwijl je de bijhorende teksten op de achterkant van de platen voorleest. In mijn eigen ervaring is een van de grote voordelen dat het verteltheatertje bijzonder geschikt is om een verhaal interactief voor te lezen aan een grotere groep kinderen.
Het eerste deel van het boek biedt in heldere, korte hoofdstukken informatie over kamishibai en hoe je ermee kunt werken. ‘Wat is kamishibai’ gaat in op de Japanse oorsprong en vertelkunst. Vervolgens krijg je tips over waar je rekening mee kunt houden bij het kiezen van een verhaal en hoe je je doelgroep en jezelf als verteller kunt voorbereiden. Je voelt meteen Inge Umans haar enthousiasme en haar ervaring. Dat enthousiasme spat ook van de vele foto’s in het boek, waarop je haar in volle actie ziet. Een pluim overigens voor de heel verzorgde vormgeving van uitgeverij De Eenhoorn.
In het volgende hoofdstukje worden verschillende soorten vertelkastjes voorgesteld, waarbij de auteur ook aangeeft dat je zelf zo’n minitheatertje kunt maken. In een volgende editie zouden concrete tips en een plannetje hierbij een pluspunt zijn. Interessante tips volgen ook in het hoofdstuk over de verteller. Vooral de fotostrip met 8 stappen is een vondst (van het langzaam openschuiven van het gordijn over tips in verband met oogcontact en mimiek tot het dichtschuiven). Toch had ook dit hoofdstukje dieper uitgewerkt gekund, met onder meer concretere tips om je stem te variëren (tempo, volume, intonatie, stemkleur …)
De volgende hoofdstukjes gaan dieper in op enkele bijzondere pluspunten van dit verteltheater: het delen van gevoelens, de mogelijkheden voor interactief voorlezen of vertellen bij de platen, diverse doelgroepen (van kleuters tot volwassenen en ook anderstaligen en analfabete kinderen), voordelen voor de taalontwikkeling, maar ook voor andere vaardigheden en esthetische opvoeding. Erg interessant zijn ook de hoofdstukken over meertalige kamishibai (met twee inspirerende praktijkvoorbeelden), de kansen bij Samen Lezen (waarbij het verhaal samen hardop gelezen en besproken wordt, zie het Lezerscollectief) en ten slotte de Wereld Kamishibai Dag.
In het tweede deel van het boek worden 15 recente kamishibai verhalen uitgewerkt. Er steken klassiekers bij zoals Het lammetje dat een varken is van Pim Lammers en Milja Praagman, Heksenfee van Brigitte Minne en Carll Cneut of Slimme Lotje van Lieve Baeten, maar ook verrassingen als Neuswimpers, met gedichten voor tieners (zie https://www.lees-wijzer.be/boeken/neuswimpers/). Positief is zeker ook dat de keuze heel divers is, met aandacht voor andere culturen (o.a. Lilah onderweg van Kristien Dieltiens en Arevik D’Or) en doelgroepen (bv het schitterend geïllustreerde Alva en het eiland van herinneringen van Alexandra Helmig en Valeria Docampo).
Elk voorbeeld wordt op eenzelfde manier overzichtelijk uitgewerkt. Eerst krijg je een korte inhoud van het verhaal, dan tips om het te introduceren, vervolgens tips voor bij de vertelling zelf (met vooral vragen die je kunt stellen bij de verschillende platen) en verwerkingsactiviteiten achteraf (tekeningen, knutseltips en suggesties voor een nabespreking). Ten slotte krijg je telkens een (beperkte) lijst met boeken, vertelplaten en links naar boeken rond hetzelfde thema.
Kortom: Achter de titel ‘Aan de slag met kamishibai’ mag je gerust een uitroepteken zetten! Het boek inspireert en enthousiasmeert zonder twijfel om met deze magische vertelvorm aan de slag te gaan.
Jan Van Coillie