In dit verhaal maken we kennis met Liedewij. In de zomervakantie gaat ze met haar beste vriendin op reis met de trein, maar op een gegeven moment keert ze vroeger dan verwacht terug naar huis. De aanleiding is een bericht van de gemeente dat het graf van haar grootvader, die meer dan 10 jaar geleden overleden is, binnen enkele dagen geruimd zal worden. Als ze eenmaal op het kerkhof is aangekomen, blijkt ze alsnog net te laat. Dit gegeven stort haar in een negatieve spiraal die haar steeds maar verder meesleurt. Haar interesse in school is onbestaande, waardoor haar resultaten zienderogen achteruitgaan. Er zijn onbedwingbare huilbuien zonder duidelijke aanleiding en vooral is er dat overweldigende gevoel dat er iets mis is met haar, vanbinnen: ‘Soms ben ik er zó sterk van overtuigd dat er een mondiale catastrofe staat te gebeuren, dat ik teleurgesteld ben als er niets aan de hand blijkt te zijn.’ (79)

Aan haar ouders, en vooral haar vader heeft ze weinig tot niets. Ze leven in dat huis allemaal een beetje naast elkaar, met weinig verbinding. Mede hierdoor krijgen de innerlijke stemmen, twijfels en onzekerheden van Liedewij (die zij het moerasmonster noemt) vrij spel: ‘Mama keek me aan alsof ik zelf een monster was en gaf me de wijze raad om het de volgende keer gewoon te negeren. Nou, probeer het maar te negeren als er een etterbak in je oor zit te gillen.’ (45) Ze zegt zelf dat Opa Sigaar (Gérard) hierdoor voor haar zo belangrijk werd: ‘Ik bedoel: papa was nooit thuis, mama had een heel zwaar leven en dus was Opa Sigaar de enige volwassene die af en toe aandacht voor mij had.’ (53) Maar of die aandacht van Opa Sigaar zo normaal was, daar zet het boek af en toe toch ook wel grote vraagtekens bij: ‘Opa Sigaar had mij uitgekozen, helemaal speciaal mij. En niemand anders.’ (103)

In het verhaal is niet alles wat het lijkt. Het verloop van het verhaal en de tijd daarin worden door Liedewij verschillende keren bijgesteld. Verlies van tijdsbesef kan een symptoom zijn, maar maakt haar ook bij momenten een onbetrouwbare verteller. Wat is nog waar, wat is een leugen? ‘Tenminste, dat heb ik aan Maya verteld, later. Verzinnen is een makkie. Hoe vaker je liegt, hoe waarder het wordt.’ (175) Ze haalt ook wel eens zaken door elkaar: ‘Wacht even. Ik had die gesprekken niet met mevrouw De Kanter. Mevrouw De Kanter was mijn mentor, op school. Nee, mevrouw De Kanter was de psycholoog waar ik daarna elke week naartoe moest. De mentor op school was mevrouw Roelof. En ik ben geloof ik Liedewij.’ (138)

In de manier waarop haar innerlijke gevoelswereld wordt voorgesteld, komt de dichterlijke kant en het meesterschap van de schrijver naar boven. Het is denk ik voor niemand moeilijk om dit gevoel te begrijpen: ‘Dat er een betonnen rugzak aan je schouders hangt, onzichtbaar, maar zwaarder dan een mens kan tillen. En toch til je.’ (8) Voor iemand die net als zij voor de keuze staat wat ze na de middelbare school moet gaan doen, zal dit ongetwijfeld bekend klinken: ‘De toekomst klinkt zo ver weg. Hoe kan ik weten wat ik moet betekenen voor de maatschappij? Ik wil niks betekenen. Ik wil op mijn kamer zitten en een boek lezen. Verder moet iedereen zijn kop houden.’ (36)

Ik vind het misschien nog belangrijker hoe haar strijd in en met haar binnenste wordt weergegeven. Het is echt een aanrader voor iedereen die zich niet goed kan voorstellen hoe het voelt als je gedachten ‘donker’ aanvoelen. Het boek beschrijft glashelder hoe allesomvattend die donkerte is, hoe al het andere daarvoor moet wijken, zelfs een jarenlange vriendschap en hoe moeilijk het is om onder woorden te brengen wat je juist voelt en dat er vaak ook geen exacte aanleiding voor te vinden valt. ‘Ik weet geen woorden voor die zwarte draaikolk binnen in me. Als een afvoerputje dat leegloopt. Maar dan met smerig water en tien keer zo groot. En de hele tijd. Het gaat maar door. Alsof ik eindeloos uit mezelf wegstroom.’ (139)

Verwacht geen rechtlijnig verhaal, maar een verhaal vol emoties. Tegenstrijdige emoties, waar voor het hoofdpersonage vaker niet dan wel wijs uit te raken valt. Haar innerlijke gevoelswereld wordt op een veelheid aan manieren weergegeven: in het verhaal, in gedichten, in typografische experimenten.

Doe mij maar dicht is ook een verhaal dat in het nu geworteld is. Heel veel jongeren worstelen met de wereld daarbuiten, en wat hun plek daarin is. Dit is een verhaal voor hen, en iedereen die zelf of meer zijdelings in aanraking komt met ‘donkere gedachten’. Het geeft je misschien geen handleiding voor wat je in dat geval kan doen, maar in Liedewijs hoofd kunnen kijken geeft zeker meer inzicht, en helpt hopelijk ook om het beter te begrijpen.

Barbara Artoos