‘Er vloog een vliegje in de vla’… Hoor je het vliegen in de alliteratie vl…vl…vl…? Dit is Bette Westera ten top: spelen met klanken vanaf de titel. Haar spel met poëtische taal vindt opnieuw een waardige pendant in de illustraties van Sylvia Weve in hun nieuwste gezamenlijke project: een poëziebundel over eten.
De bundel telt vijf afdelingen en een ‘zo zit dat’ op het eind. ‘Smaken verschillen’ bevat gedichten over divers smaken, van zout en zoet tot zuur en bitter. Het openingsgedicht is al meteen typerend voor Westera’s dichtkunst: met vanzelfsprekend lijkende rijmen en een perfect metrische cadans zet ze een meeslepende opsomming neer met vaak verrassende combinaties:
Smaken verschillen. De een houdt van zoet,
de ander van zuur of van bitter.
Koos kiest voor Fanta, een vampier voor bloed.
Janet houdt van glamour en glitter.’
Weves illustratie is een wervelende zoekprent waarop je de personages die in het gedicht genoemd worden kunt zoeken.
In de tweede afdeling ‘Eten en gegeten worden’ wordt een mix van humor en horror geserveerd met als ingrediënten allerlei dieren die door mensen gegeten worden of zelf in mensen bijten zoals muggen en teken. De ‘Aaseters’ zijn bij Westera geen gieren, maar wel mensen, waardoor ze fijne, onderhuidse kritiek geeft op het eten van vlees. ‘Broodje Aap’ legt met een voorbeeld uit wat een broodje-aapverhaal is, een speelse noot bij de informatieve tekstjes die tussen de gedichten door staan, met daarbij vaak de vraag of het om een verzonnen verhaal gaat of niet.
De afdeling ‘Geen vis en geen vlees’ serveert gedichten over groenten, vegetariërs en veganisten. Hier valt beslist ‘Demonstratie’ op, gepresenteerd als een nieuwsbericht uit het jeugdjournaal over een protestmars door bespoten fruit.
‘Broodje gezond’ gaat over gezond eten, dik, ziek of gezond zijn. ‘Anorexia’ is een uitzonderlijk gevoelig gedicht, geschreven vanuit het standpunt van een jongen die doodongerust is over zijn zus die veel te weinig eet. Ook ‘Te dik’ is me bijgebleven door de verfrissende manier waarop het vooroordelen over dik zijn ontkracht.
De slotafdeling ‘Smakelijk eten’ gaat over allerlei onsmakelijke gerechten als ‘koeienvlaai met paardenvijgen’ of ‘muktuk’ en over vieze eetgeluiden als boeren en slurpen. Heel erg ‘meeslepend’ is ‘Van kop tot kont’. Het begint met ‘Ik ga of reis en ik neem mee’ en beschrijft vervolgens de ‘reis’ van het eten door het hele spijsverteringsstelsel
Opvallend vaak werkt de dichter met opsommingen, waarin ze telkens verrassende, ‘ongerijmde’ combinaties verwerkt, die de kern vormen van humor, zoals in ‘Fastfoodrace’:
De laatste tussentijd is voor de Pasta Bolognese.
De durum knalt door rood en wordt gediskwalificeerd.
De vegaburger Plus lijkt vooralsnog het snelst te wezen.
Een pittabroodje kaas-tomaat maakt tempo en probeert …
Westera is gefascineerd door bijzondere, ongewone, klankrijke of meerduidige woorden en uitdrukkingen. Ze speelt er overvloedig mee: van ‘tweesmaakpapillen’ over ‘keutelkoek’ tot ‘krekelkweker’ en van ‘kraak noch smaak’ tot ‘naar de maan lopen’. De vele, verrassende woordspelingen kunnen de (jonge) lezers ongetwijfeld zin doen krijgen in taalspel voor fijnproevers.
Ten slotte zorgt Westera voor afwisseling in de bundel, met langere gedichten (in de traditie van Annie M.G. Schmidt) en kortere gedichten (in het spoor van Kees Stip en De Schoolmeester), met gedichten en informatieve stukjes (met achteraan de waarheid over de Broodje-aapverhalen en stukjes ‘meer weten over’) en met wisselende perspectieven, soms door een alwetende verteller, soms door een kind of dier in de ik-vorm en soms ook in de wij-vorm, door tomaten, bananen of teken.
Op de illustraties van Sylvia Weve raak je zoals altijd niet uitgekeken. Zowel de uitbundige, nonsensicale combinaties als de zwarte humor en zelfs sommige woordspelingen brengt ze feilloos in beeld. Kijk maar naar de overdreven voorstelling van het darmenstelsel bij ‘Van kop tot kont’ of de grappig-griezelige prent bij ‘Zwarte weduwe’ of nog de visuele overdrijving bij ‘Wakker dier’, waarbij het, door het vertekende perspectief, lijkt alsof de biggen echt opeengestapeld liggen in de stal.
Het is smullen van de verzen in dit boek, zelfs al dacht je geen poëzie te lusten.
Jan Van Coillie