Mijn vriend Hitler

Auteur:

Piet De Loof

Illustrator:

Kris Demey

Vertaler:
Aantal pagina's: 246
Uitgever: Abimo
Jaar: 2015

Recensie

1905. In het stadje Linz ontmoetten twee adolescenten elkaar toevallig tijdens een operavoorstelling. Allebei hebben ze een passie voor muziek, vooral voor de muziek van Wagner. Hun toekomst ziet er echter niet zo rooskleurig uit. August Kubizek zou graag dirigent worden, maar zijn ouders rekenen er op dat hij de familiezaak verder zet. Adolf Hitler is na de dood van zijn vader van school afgestapt. Hij wil naar de Kunstacademie in Wenen. Maar wat als zijn moeder ongeneeslijk ziek wordt? Adolf - Adi voor zijn vriend - houdt vol. Kort nadien overhaalt hij ook de ouders van August om hun zoon aan het Conservatorium van Wenen muziek te laten studeren. Zo kunnen beide vrienden in Wenen samen een kamer delen bij dezelfde hospita. Het wordt een onvergetelijk jaar waarin ze kennismaken met alles wat leeft in de grootstad. En dan verdwijnt Adi onverwacht uit het leven van August, maar die korte ongewone vriendschap heeft hem voorgoed getekend.

In de jeugdliteratuur was Hitler tot nog toe hooguit een figurant, de dreigende Führer in verhalen over de Holocaust. In dit boek krijgt hij een centrale rol. Alle aandacht van de zeventienjarige August gaat naar zijn vriend, de zielsverwant die zijn liefde voor muziek begrijpt en zijn toekomstdroom wakker houdt. Vrij snel echter ontdekt August ook de donkere kant van Adi die geen tegenspraak duldt en zijn mening steeds op een dwingende wijze verkondigt. En een mening heeft hij over stadsplanning, over politiek, over het onderwijs, over kunst. Om zijn eigen kunstenaarsdroom te realiseren manipuleert hij de mensen uit zijn omgeving: zijn moeder, zijn zus, en ook zijn vriend. Hij sprak, ik luisterde. 'Ik was zijn klankbord, zijn publiek - publiek zegt ook nooit iets terug. En als ik al eens voor mijn mening uitkwam, verdraaide hij mijn woorden en argumenten tot ik zelf niet meer kon volgen. Hij had altijd gelijk, ook als hij eigenlijk geen gelijk had. '
Adi is bovendien vaak onvoorspelbaar en lichtgeraakt. Hij eist alle aandacht op, maar Gust is dankbaar dat Adi hem steunt en helpt om zijn droom waar te maken. Alleen voor zijn moeder toont Adolf bewondering en respect. Tijdens haar laatste ziektemaanden zorgt hij voor haar met grote toewijding en ook de joodse dokter Bloch die haar behandelt blijft hij dankbaar.

In een lange flashback blikt de 68-jarige August Kubizek terug op zijn jeugdvriendschap met Adolf Hitler. Als verteller geeft hij een vrij positief beeld van de jonge Adolf. Af en toe kijken we door de ogen van andere personages. Mevrouw Thielemann, een klant van vader Kubizek, dist het smeuïge verhaal op van Adi's afkomst en van zijn vader Alois; vroegere klasgenoten hebben het over zijn wilde oorlogsspelletjes. Maar vooral moeder Klara licht een tipje van de sluier op. De dood van zijn broertje Edmund maakte een einde aan Adi's onbezorgde leven, en zijn mooie tijd op de lagere school.
'Toen werd alles anders. voor mij, voor hem. In de Realschule in Linz was Adi niet langer de primus - hij was een van de velen die slim en getalenteerd waren. Hij werd opvliegend, onmogelijk en onhandelbaar. Alleen in tekenen kon en wilde hij zich nog onderscheiden. Tekenen en politiek.'

Piet De Loof kiest voor deze jeugdroman een ongewoon en controversieel thema. Staat Adolf Hitler in de geschiedenis van de mensheid niet bekend als de niets ontziende dictator, die tijdens de Tweede Wereldoorlog meedogenloos tientallen miljoenen mensen de dood in joeg? Zelf had ik ook een duwtje in de rug nodig om dit boek te lezen, maar de auteur nam me vrij snel op sleeptouw. Het portret van de opgroeiende Adi bevat veel herkenbare en sympathieke trekjes: het koorknaapje in het klooster van Lambach, de jongen die zijn moeder tekent, de inpalmende vriendschap, Adi's dweperige gevoelens voor de mooie Stefanie, zijn bewondering voor de verhalen van Karl May...
En tegelijkertijd worden de pijnpunten aangegeven die verklaren hoe deze jongeman later ontspoorde: autoritaire trekjes, afkeer van zijn vader, verwennerij door de moeder, minachting voor wie er niet bij hoort, mislukkingen en diepe persoonlijke frustraties ... Doorheen de roman ontdekt je dat niemand als onmens geboren wordt.

Op de achtergrond tekent Piet De Loof Wenen aan het begin van de twintigste eeuw waar een nieuwe wind waait in literatuur (Wedekind, Voorjaarsontwaken), muziek (Schönberg, Verklärte Nacht) en schilderkunst (Kokoschka). Muziek is trouwens een terugkerend thema in het werk van deze auteur.

In een kort slothoofdstuk geeft de auteur informatie over wat er verder gebeurde met de belangrijkste personages. Voor een historische roman is de spanning tussen feit en fictie van wezenlijk belang. Het nawoord verduidelijkt hoe de auteur concreet te werk ging met het bronnenmateriaal, dat trouwens keurig wordt opgelijst in de bibliografie. Dank zij de goed uitgewerkte historische achtergrond en het vaak onbekende feitenmateriaal is Mijn vriend Hitler ook boeiende lectuur voor volwassen lezers !

Rita Ghesquiere

Leuke weetjes

De laatste jaren verschenen verschillende biografische studies over Hitler.Daarin vond Piet De Loof inspiratie voor zijn jeugdroman. Eerder in 1976 schreef August Kubizek een boek over zijn vriendschap met Hitler.

Valkuilen

Voor sommige lezers zal de titel van het boek een drempel vormen. Toegegeven het is een eerlijke titel die goed de lading van deze historische roman dekt, maar wie het boek op een leeslijst plaats - bijvoorbeeld als verplichte lectuur op school - kan best wat uitleg geven.

Mijn vriend Hitler is niet bedoeld als witwasoperatie. Bij het begin van de roman wordt kort maar duidelijk aangegeven wat de dictator op zijn geweten heeft. Daarom is het belangrijk dat jonge lezers de hele context blijven zien. Misschien had ook in het stukje 'Wat gebeurde er met..' nog duidelijk verwezen kunnen worden naar de vernietigingskampen en de slachtoffers. Voor volwassen begeleiders ligt hier nog een taak weggelegd.